Aktualności Muzeum Narodowe w Warszawie

Na ścianach kościoła dokonano największego odkrycia – olbrzymiego zespołu należących do wschodniochrześcijańskiego kręgu kulturowego malowideł ściennych pochodzących z okresu pomiędzy VII a XIV stuleciem, zachowanych w kilku warstwach. W trakcie badań obszarów przy granicy sudańsko-egipskiej na terenie Faras naukowcy natrafili na pozostałości nubijskiej katedry z VIII wieku. Jubileusz odkrycia polskich archeologów ma przypomnieć o ich pracy, a także zaangażowaniu muzealników i konserwatorów, dzięki którym malowidła z w Faras przetrwały do dziś. Jubileusz 60-lecia misji profesora Michałowskiego ma przypomnieć o pracy archeologów, muzealników i konserwatorów, dzięki którym malowidła z katedry w Faras przetrwały do dziś. Jest to jedyna w Europie i wyjątkowa w skali światowej stała ekspozycja zabytków sztuki nubijskiej z okresu chrześcijańskiego.

18 października 2014 roku Galeria Faras została udostępniona zwiedzającym w zupełnie nowej odsłonie. Kolekcja nubijska w Warszawie pozostaje do dziś największym i najbogatszym zbiorem średniowiecznych zabytków nubijskich w Europie. Zabytki z Faras stały się zaczątkiem kolekcji nubijskiej Muzeum Narodowego w Warszawie, która w następnych latach powiększała się sukcesywnie o znaleziska z wykopalisk w Starej Dongoli, stolicy średniowiecznego królestwa Makurii, prowadzonych od 1965 r.

Galeria Faras w Muzeum Narodowym w Warszawie. Odkrycie, które zmienia postrzeganie dwóch malowideł

Dzięki multimediom, dla których przeznaczona zostanie specjalna przestrzeń, widz, także niepełnosprawny, zapozna się z dziejami Nubii chrześcijańskiej, architekturą, malowidłami katedry, z ich ciekawą ikonografią. W części sali zaprojektowanej tak, by oddawała nastrój panujący w historycznym wnętrzu sakralnym, znajdą się malowidła rozmieszczone podobnie jak w faraskiej świątyni. Do zbiorów muzealnych trafiły one dzięki polskim archeologom uczestniczącym w objętej patronatem UNESCO wielkiej międzynarodowej akcji ratowania pozostałości dawnych kultur Doliny Nilu rozwijających się na południe od I katarakty. W następnej sali, imitującej wnętrze sakralne, znajdą się niemal wszystkie malowidła ścienne z naw i kaplic katedry, pokazane w układzie zbliżonym do oryginalnego rozmieszczenia w kościele.

Doktórka z Szopienic i inni

Dzięki modlitwom i wierze w interwencję Boską Anna w podeszłym wieku poczęła i urodziła córkę, która później została matką Jezusa Chrystusa. Dowiedzą się, jak i dlaczego konserwatorzy odcięli malowidła ze ścian katedry w Faras. Z lica malowideł usunięto grudki piasku i zaprawy murarskiej, które były wtopione w masę, z niektórych malowideł usunięto również zaprawę z obwodu zewnętrznego, a także przecieki zaprawy z odwrocia malowidła. Renowacja malowideł w warunkach polskich wymagała wypracowania nowych technik konserwatorskich, którym brakowało znanych analogicznych metod. Kazimierza Michałowskiego, największy zbiór nubijskiej sztuki chrześcijańskiej na świecie.

Flight into Egypt on the Isles

Blendy w arkadach podkreślone są kolorem, dla stworzenia odpowiedniego tła do ekspozycji malowideł i kamiennych detali architektonicznych. W sali głównej wschodniego traktu galerii na dłuższych ścianach wprowadzono płytkie arkady. Znajdują się tam malowidła rozmieszczone podobnie jak w świątyni w Faras.

Odkrycie szybko stało się światową sensacją i jednym z najważniejszych dokonań kampanii nubijskiej. Na jej ścianach znajdowało się ponad 120 malowideł ściennych, z czego ponad 60 można podziwiać w Warszawie. Odpowiedział na apel UNESCO o pomoc w ratowaniu zabytków zagrożonych zalaniem wodami Nilu, w związku z budową Wysokiej Tamy Asuańskiej.

• Rekonstrukcja Katedry była możliwa dzięki dokumentacji z wykopalisk w Faras oraz innych stanowisk archeologicznych na terenach dawnej Nubii, obecnie w północnym Sudanie.
• Unikalny w skali światowej zbiór malowideł i elementów architektonicznych z katedry w Faras, odkrytej przez polską misję archeologiczną kierowaną przez prof. Kazimierza Michałowskiego.
• Miały one posłużyć do przeniesienia odciętych od ścian fragmentów tynku z malowidłami na specjalne drewniane konstrukcjeprzypominające płytkie skrzynie lub ekrany, a następnie do ich przymocowania.
• W górnej części przedstawienia znajdował się Maiestas Domini, natomiast do X wieku, w dolnym rejestrze przedstawiano Matkę Bożą, czasem z apostołami, jak na zachowanym malowidle z katedry z Faras.

W lica malowideł Anioła Michała z Mieczem i Merkuriusza wprasowano masę składającą się z wosku i kalafonii, którymi była ona i tak już w dużej mierze przesycona. Sole usunięto za pomocą wody destylowanej, którą delikatnie spryskano tył malowideł, a następnie usunięto po 30 minutach. Najbardziej uszkodzona była biała warstwa zaprawy i gipsu bezpośrednio pod powierzchnią malowideł. Duża ilość rozpuszczalnych soli występująca w zaprawie stanowiła potencjalne zagrożenie dla zabytków. W przypadku niektórych malowideł wgłębienia powstałe w wyniku usunięciu zaprawy wypełniono kitem kredowym, który przy doczyszczaniu wykruszał się bez problemu.

Olga Boznańska i jej droga do sztuki

Widok katedry w Faras od strony południowo-wschodniej. Były pokryte malowidłami o tematyce religijnej, powstającymi przez blisko 700 lat nieprzerwanego funkcjonowania świątyni, to jest od VIII do XIV w. Wielkiego Komu, kryje nie starożytną świątynię egipską, ale wspaniale zachowane ruiny średniowiecznej katedry biskupów Pachoras (Faras). Ocalenie choćby części najcenniejszych zabytków stało się palącym problemem nie tylko dla władz egipskich i sudańskich, ale także dla środowiska archeologicznego.

Inne przedstawienia

Konserwacja i restauracja malowideł ściennych z Faras Wykopaliska w Faras zostały nazwane „jednym z najgłośniejszych zwycięstw międzynarodowej akcji ratowania zabytków w Nubii”. Oczyszczono wtedy całkowicie wnętrze katedry. Druga kampania miała miejsce jesienią tego samego roku, skupiała się na rozebraniu ruin cytadeli arabskiej, znajdującej się na szczycie wzgórza oraz na odkopaniu murów katedry z zewnątrz. UNESCO rozpoczęło międzynarodową akcję ratowania zabytków w Nubii, w której wzięły udział ekspedycje ze wszystkich państw, które w tamtym czasie przeprowadzały wykopaliska w Egipcie, jak i z krajów, które nigdy wcześniej nie działały archeologicznie w tym rejonie. Wraz z podjęciem decyzji przez rząd egipski o budowie Wysokiej Tamy Asuańskiej, pojawiła się kwestia ocalenia licznych zabytków archeologicznych na terenie mającym znaleźć się pod wodami przyszłego sztucznego jeziora Nasera.

„W północnej części znajdowało się bardzo dużo malowideł poświęconych kobietom, być może to w ogóle była wydzielona część w kościele dla kobiet. Zdaniem badaczki na faras3d słuszność jej interpretacji wskazuje także usytuowanie malowideł przy północnym wejściu do Katedry w Faras. W V wieku po Soborze w Efezie nadano jej tytuł Theotokos, czyli Matki Bożej i zaczęto przedstawiać na tronie z regaliami np. „Autor opisywał, że mając trzy lata Maria została przez rodziców przekazana do świątyni.

Otwarta w 1972 ekspozycja stała, w roku 2014 została udostępniona ponownie w nowej aranżacji. Zastanawia fakt, dlaczego freski z odkryć archeologicznych nie pozostały na swoim miejscu, w zbudowanym w VII wieku kościele, niestety miejsce to, określane też jako wykopaliska "zalane w sudańskiej pustyni", zagrożone było zalaniem właśnie przez wody sztucznego zbiornika Jeziora Nasera, powstałego podczas budowy tamy na Nilu w Asuanie (Egipt). Oprócz 67 malowideł w stałej ekspozycji znalazły się również architektoniczne elementy dekoracji oraz ceramika tamtego okresu. Prof. Michałowski to jeden z największych polskich uczonych i światowych archeologów XX w. Brał udział w kampanii wrześniowej, trafił do obozu jenieckiego w Woldenbergu, gdzie zorganizował uniwersytet dla polskich oficerów.

Od Faras do współczesnych badańOdkrycie w Faras zapoczątkowało badania nad średniowieczną kulturą nubijską. Razem z muzykami słuchacze odbędą podróż do zasypanej piaskami katedry sprzed ponad 1000 lat. To jedna z niewielu okazji, by posłuchać muzyki w otoczeniu chrześcijańskich malowideł z Faras, które przemówią do nas tak jak przed wiekami. Następne czwartkowe spotkania będą poświęcone ikonografii odkrytych malowideł oraz odkrywcy Faras i patronowi muzealnej Galerii – prof. Kazimierzowi Michałowskiemu. Początek 2022 roku to bogaty program wydarzeń naukowych i popularyzatorskich podsumowujących jedno z największych odkryć polskiej archeologii w XX wieku. Zastosowany w Warszawie oryginalny sposób montażu malowideł ogromnie usprawnił technikę prac konserwatorskich stosowanych w konserwacji malowideł ściennych.